سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
248
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
و يعقوب كه سه نفر از قراءاند فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ بضمه ( ث ) در رفث و ( قاف ) در فسوق خواندهاند « و لا جدال » را بفتحه لام قرائت نمودهاند ، و ابو رجاء عطاردى به عكس خوانده و باقى قراء تماما چنانچه رسم الخط قرآن نيز چنين است هر سه كلمه را بفتحه خواندهاند . و بنا بر اينكه بفتحه خوانده شود لام در هر سه كلمه بقانون عربيت بمعنى نفى جنس مىشود يعنى بكليه اين سه عمل كه يكى جماع باشد بطريق علماى شيعه و ديگر تمام معاصى از دروغ و نزاع و فحش در حال حج ممنوع است كه به صحت حج خلل مىرساند . و بنا بر اينكه لام در هر سه كلمه لام نفى جنس نباشد و لام ، نهى باشد در آن گفتارى است : 1 - مقصود « فسوق » اين است كه مردم را بلقب بد بخوانند بدليل قوله تعالى وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ « ضحاك » 2 - مقصود از فسوق دشنام دادن است بدليل آنكه از پيغمبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است فحش دادن به مسلمان فسق است و كشتن او كفر است . « ابراهيم و مجاهد و عطار » 3 - فسق شامل ميگردد آنچه را كه براى محرم حرام است از قبيل صيد كردن ناخن گرفتن ، موى سر كندن ، و آنچه مانند اينها است . « عبد اللَّه عمر » و در بعض اخبار است « الفسوق » يعنى دروغ گفتن و بسيارى از مفسرين گفتهاند مقصود از « و لا جدال » مجادله و مخاصمه يعنى نزاع كردن و با هم دشمنى كردن ، قرطبى گفته عرب وقتى حج ميكردند با هم نزاع مينمودند و هر يك ميگفتند حج من بهتر است و آيه در نهى آن وارد شده . فخر رازى در تفسير كبير چنين گفته سرّ اينكه در اين آيه بر اين سه عمل اقتصار نموده « رفث ، فسوق ، جدال » نه زيادتر اين است كه در علوم عقليه ثابت است كه انسان داراى چهار قوه است : شهوانيه ، بهيميه ، غضبانيه ، سبعيه ، وهميه شيطانيه ، عقليه ملكيه ، و مقصود از جميع عبادات مقهور گردانيدن قواى سهگانه است يعنى شهويه ، غضبيه ، وهميه .